КОРРУПЦИЯГА ОИД ЖИНОЯТЛАР ТАСНИФЛАШИ ВА УНИНГ ҲУҚУҚИЙ КВАЛИФИКАЦИЯГА ТАЪСИРИ
Keywords:
коррупция, жиноят, жиноят ҳуқуқи, хизмат мавқеи, суиистеъмол қилиш, жиноят субъекти, малакалаштириш, тажовуз, порахўрлик, халқаро ҳуқуқ, БМТ, конвенция, Қозоғистон, Россия, Беларус, ҳуқуқий тизим, қўллаш амалиёти, тафовутлаштириш, тизимлаштириш, ҳуқуқий аниқлик.Abstract
Мазкур мақолада Ўзбекистон Республикаси жиноят қонунчилигида коррупциявий жиноятларнинг ҳуқуқий табиати ва уларни тизимлаштириш зарурати илмий асосда таҳлил қилинади. Муаллиф амалдаги Жиноят кодексида коррупцияга оид жиноятлар турли бобларда баён этилгани, бу эса ягона норматив-ҳуқуқий ёндашув йўқлигини келтириб чиқараётганини кўрсатади. Мақолада коррупциявий жиноятларни умумий аломатлари асосида алоҳида тоифа сифатида ажратиб кўрсатиш, улар учун ягона ҳуқуқий аниқлик ва малакалаштириш мезонларини ишлаб чиқиш зарурлиги асосланади. Хусусан, бундай жиноятларнинг субъекти (мансабдор шахс), субъектив томони (шахсий манфаат), объектив томони (ваколатдан ноқонуний фойдаланиш) ва объекти (давлат хизматига бўлган ишонч) ёритиб берилади. БМТ, Европа кенгаши ва Америка давлатлари ташкилоти томонидан қабул қилинган халқаро ҳужжатлар таҳлили асосида муаллиф коррупцияга қарши курашнинг универсал моделлари ва уларнинг миллий қонунчиликка татбиқини таҳлил қилади. Қозоғистон, Россия ва Беларус қонунчилиги мисолида солиштирма таҳлил орқали коррупцияга оид жиноятларни аниқлаш ва таснифлашдаги ёндашувлар кўриб чиқилади. Хулоса ўрнида, муаллиф коррупциявий жиноятлар доирасини кенгайтириш, уларни аниқ мезонлар асосида қайта таснифлаш ва уларга нисбатан комплекс ёндашувни жорий этиш зарурлигини илгари суради
References
Ўзбекистон Республикаси Конституцияси // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.05.2023 й., 03/23/837/0241-сон
БМТнинг коррупцияга қарши конвенцияси (2003) // https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/conventions/corruption.shtml // Ўзбекистон Республикаси халқаро шартномалари тўплами, 2008 й., 3-4-сон
https://normativ.kontur.ru/document?moduleId=1&documentId=85910
Декларация Организации Объединенных Наций о борьбе с коррупцией и взяточничеством в международных коммерческих операциях — Декларации — Декларации, конвенции, соглашения и другие правовые материалы
https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/conventions/orgcrime.shtml
upload-2019-09-03-09-01-43.pdf
Қаранг: Европа Кенгаши томонидан 1999 йил 27 январда қабул қилиниб, 2000 йил 1 июлдан кучга кирган «Коррупция учун жиноий жавобгарлик тўғрисида»ги Конвенцияси // Convention drawn up on the basis of Article K.3 (2) (c) of the Treaty on European Union on the fight against corruption involving officials of the European Communities or officials of Member States of the European Union. Опубликована в Официальном Журнале (далее - ОЖ) N C 195, 25.06.1997. – С. 2 - 11.;
Америка Давлатлари Ташкилоти томонидан 1996 йил 26 мартда қабул қилинган «Коррупцияга қарши Америка-давлатлараро Конвенция»си // http://docs.cntd.ru/document/901934990; 1996 йил 16 декабрда БМТ Бош Ассамблеясининг 51/191-резолюцияси билан қабул қилинган Халқаро тижорат операцияларида коррупция ва порахўрликка қарши курашиш тўғрисидаги Декларация;
Закон Республики Казахстан от 18 ноября 2015 года № 410-V «О противодействии коррупции» (с изменениями и дополнениями по состоянию на 01.01.2025 г.)
Қаранг: Федеральный закон от 25.12.2008 N 273-ФЗ (ред. от 08.08.2024) "О противодействии коррупции" // http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_82959/
Қаранг: "Уголовный кодекс Российской Федерации" от 13.06.1996 N 63-ФЗ (ред. от 28.02.2025) // https://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_10699/
Глоссарий юридических терминов по антикоррупционной тематике : словарь-справ. / Н. А. Власенко, А. М. Цирин, Е. И. Спектор [и др.] ; Ин-т законодательства и сравн. правоведения при Правительстве Рос. Федерации. — М. : ИНФРА-М, 2016. — 168 с. — DOI: 10.12737/18663.
Савенко И.А. Коррупционные преступления и меры их предупреждения (на материалах Краснодарского края): дис. ... канд. юрид. наук: 12.00.08 / Савенко Ирина Алексеевна. — СПб., 2006. — 235 с.
Криминология / под общей ред. проф. А.И. Долговой. М., 1999.С. 264.; См.: Антонян Ю.М. Типология коррупции и коррупционного поведе ния // Социология коррупции. Материалы научно-практической конференции. М., 2003. С. 63.; Лопашенко Н.А. Противодействие российской коррупции: обоснован ность и достаточность уголовно-правовых мер // URL:http://sartraccc.sgap.ru./Pub/lopashenko(18-03).htm (дата обращения 10.10.2009).
Волженкин Б.В. Коррупция. СПб, 1998. С. 5-8.; Лунеев В.В. Коррупция: политические, экономические, организационные и правовые проблемы // Государство и право. 2000 > N 4. С. 99-10; Мишин Г.К О теоретической разработке проблемы коррупции // Коррупция: политические, экономические, организационные и правовые проблемы / Под ред. В.В. Лунеева. М., 2001. С. 274.
Ожегов С.И. и Шведова Н.Ю. Толковый словарь русского языка. – М.: Азбуковник, 1997. – 944 с.
Сидоров Б.В., Комиссаров А.Е. Правильное определение моральной и социально-правовой
природы коррупции, ее признаков и форм отражения в действительности – основная юридическая предпосылка успешной антикоррупционной деятельности // Вестник экономики, права и социологии, 2018, № 2. Стр. 123-128
Мизерии А. И. Уголовно-правовые и криминологические аспекты борьбы с коррупцией в органах власти : дис. ... канд. юрид. наук : 12.00.08 / Александр Иванович Мизерии. – Нижний Новгород, 2000. – 275 с.
Максимов В.К. Понятие коррупции (криминологический аспект) и меры ее предупреждения в государственном аппарате. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата юридических наук Москва-2005, 32 стр.