FAVQULODDA VAZIYATLARDA BIRINCHI TIBBIY YORDAMNI TASHKIL ETISH VA KO‘RSATISH
Keywords:
Favqulodda vaziyat, birinchi tibbiy yordam, oltin soat tamoyili, triage (saralash), tezkor boshqaruv, idoralararo muvofiqlashtirish, sog‘liqni saqlash tizimi, tibbiy savodxonlik, psixologik barqarorlik, simulyatsion trening, integrativ yondashuv, xavfsizlik, evakuatsiya, tibbiy algoritm, inson hayotini saqlash.Abstract
Mazkur maqolada favqulodda vaziyatlarda birinchi tibbiy yordamni tashkil etish va ko‘rsatishning nazariy-metodologik asoslari hamda amaliy mexanizmlari kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida favqulodda vaziyatlarning ko‘p omilli xususiyati, “oltin soat” tamoyilining ahamiyati, idoralararo muvofiqlashtirish mexanizmlari hamda aholining birlamchi tibbiy tayyorgarlik darajasi ilmiy jihatdan o‘rganildi. Tizimli, funksional va integrativ yondashuvlar asosida favqulodda vaziyatlarda birinchi tibbiy yordamni tashkil etishning uch darajali (institutsional, professional va ijtimoiy) modeli ishlab chiqildi.
Tadqiqot natijalari birinchi tibbiy yordam samaradorligi tashkiliy boshqaruv, tezkorlik, standartlashtirilgan harakat algoritmlari va aholining amaliy ko‘nikmalari uyg‘unligiga bog‘liqligini ko‘rsatdi. Shuningdek, favqulodda vaziyatlarda psixologik barqarorlikni shakllantirish va simulyatsion treninglarni joriy etish birinchi yordam sifatini oshirishning muhim omili ekanligi asoslab berildi. Mazkur maqola favqulodda vaziyatlarda inson hayotini saqlab qolish va sog‘liqni saqlash tizimi samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy-metodik tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
References
O‘zbekiston Respublikasi. “Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonun. – Toshkent, 1999 (keyingi o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan).
O‘zbekiston Respublikasi. “Fuqaro muhofazasi to‘g‘risida”gi Qonun. – Toshkent, 2000 (keyingi tahrirlar bilan).
O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi. Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularning oqibatlarini bartaraf etish bo‘yicha me’yoriy hujjatlar to‘plami. – Toshkent, 2023.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. Birinchi tibbiy yordam ko‘rsatish standartlari va tez tibbiy yordam faoliyati bo‘yicha metodik qo‘llanma. – Toshkent, 2022.
World Health Organization. Emergency Medical Teams: Minimum Technical Standards and Recommendations for Rehabilitation. – Geneva: WHO Press, 2016.
World Health Organization. Health Emergency and Disaster Risk Management Framework. – Geneva: WHO Press, 2019.
International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies. First Aid Guidelines. – Geneva, 2020.
Tintinalli J.E., Ma O.J., Yealy D.M. et al. Tintinalli’s Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide. – 9th ed. – New York: McGraw-Hill Education, 2020.
Ciottone G.R. (ed.). Ciottone’s Disaster Medicine. – 2nd ed. – Philadelphia: Elsevier, 2016.
American College of Surgeons. Advanced Trauma Life Support (ATLS) Student Course Manual. – 10th ed. – Chicago, 2018.
Auf der Heide E. Disaster Response: Principles of Preparation and Coordination. – St. Louis: Mosby, 1989.
Hogan D.E., Burstein J.L. (eds.). Disaster Medicine. – Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins, 2007.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Favqulodda vaziyatlar sohasida boshqaruv va hamkorlikni takomillashtirishga oid qarorlar to‘plami. – Toshkent, 2021.
Karimov I.A. va boshqalar. Favqulodda vaziyatlarda aholini muhofaza qilish asoslari. – Toshkent: “Fan”, 2018.
Yuldashev B., Ismoilov R. Favqulodda vaziyatlarda tibbiy yordamni tashkil etish. – Toshkent: Tibbiyot nashriyoti, 2020.
