ЧИШТИЯ ВА НАҚШБАНДИЯ ТАЪЛИМОТЛАРИДА МУРШИД ВА МУРИД МУНОСАБАТЛАРИ (ҚИЁСИЙ-ГЕРМЕНЕВТИК ТАҲЛИЛ)
Keywords:
Тасаввуф, тариқат, сўфийлик,Чиштия тариқати, Нақшбандия тариқати, иршод, муршид, мурид, зикр, ишқ, ботиний назорат, сулук, герменевтика, қиёс, таҳлил.Abstract
Ушбу мақолада Tасаввуф фалсафасининг муҳим институти бўлган муршид ва мурид муносабатлари Чиштия ва Нақшбандия тариқатлари мисолида қиёсий-герменевтик ёндашув асосида таҳлил қилинади. Тадқиқотда Муинуддин Чиштий мактабида шаклланган муҳаббат ва хизматга асосланган иршод тизими ҳамда Баҳовуддин Нақшбанд таълимотидаги ботиний назорат ва зикр марказий ўрин тутувчи руҳий тарбия услублари ўзаро таққосланади.
Мақолада Чиштия ва Нақшбандия тариқатларида муршид ва мурид муносабатлари масаласи қиёсий ва герменевтик таҳлил орқали ўрганилади. Мақсад – муршид ва мурид муносабатларининг ҳар икки тариқатдаги умумий ва фарқли жиҳатларини аниқлаш, муршиднинг муридни тарбиялашдаги роли ва муриддан талаб қилинадиган сифатларни таҳлил қилиш, ҳамда Тасаввуфий-фалсафий механизмларини очиб бериш.
Мақолада Нақшбандия тариқатининг улуғ намояндалари – Хожа Муҳаммад Порсо Бухорий, Хожа Убайдуллоҳ Аҳрор Валий ва Мавлоно Абдураҳмон Жомий асарлари ҳамда Жаҳоноро Бегимнинг Чиштия тариқатига оид “Мунис ул-арвоҳ” номли асари асосида муршиднинг маънавий раҳбар сифатидаги ўрни ва муриднинг комилликка эришиш жараёни таҳлил ва тадқиқ этилади.
Тадқиқот натижасида ҳар икки тариқатда муршид – мурид муносабатлари умумий исломий руҳий анъаналарга таянган ҳолда шакллангани, бироқ, уларда услубий ва амалий фарқлар ҳам мавжудлиги аниқланади.
References
محمدبن مبارک میرخورد، سیرالاولیاء در احوال و ملفوظات مشایخ چشت، ج۱، ص ۳۴۳ـ۳۵۱، لاهور ۱۳۵۷ ش
غلامعلی آریا، طریقه چشتیه در هند و پاکستان، ج۱، ص ۱۹۶ـ۱۹۷، تهران، ۱۳۶۵ ش
ضیاءالدین نخشبی، سِلک السلوک، ج۱، ص ۱۸ـ۱۹، چاپ غلامعلی آریا، تهران ۱۳۶۹ ش
محمدبن مبارک میرخورد، سیرالاولیاء در احوال و ملفوظات مشایخ چشت، ج۱، ص ۳۴۵، لاهور ۱۳۵۷ ش
جهان آرا بیگم، مونس الارواح، به اهتمام کریم نجفی برزگر با همکاری اشتیاق احمد ظلّی، دهلی نو: رایزنی فرهنگی ج.ا.ایران،.1390. – ص.52-118.
كاشفی، فخرالدين علي صفی. رشحات عين الحيات. جلد 1، به كوشش علی اصغر معينيان، تهران، 1356. - ص.89-92.
جامی، عبدالرحمن. نفحات الانس. به كوشش محمد عابدی. تهران، 1370. – ص.154-158.
بخاری، خواجه محمد پارسا. رساله قدسيه. مقدمه احمد طاهری عراقی. تهران، 1357. – ص.67-72.
احوال و سخنان خواجه عبید الله احرار. ملفوظات احرار به تحریر میر عبد الاول نیشابوری. به تصحح و با مقدمه و تعلیقات عارف نوشاهی. تهران، مرکز نشر دانشگاهی. 1380، ص.203- 210.
غزالی، محمد بن محمد. احیاء علوم الدین. ترجمه مویدالدین محمد خوارزمی. – تهران: فرهنگی، 1351. – ص.45-48.
هجویری، ابوالحسن علی بن عثمان. کشف المحجوب. به کوشش، مقدمه و تصحیح محمود عابدی. – تهران: سروش، 1386. – ص.34-38.
Knysh, Alexander. Islamic Mysticism: A Short History
Islamic Mysticism. Princeton University Press, 2017. – P.110–118.
Carl W. Ernst. Sufism: An Introduction to the Mystical Tradition of Islam. Routledge ёки Shambhala Publications. - P.90–97.
Niẓāmuddīn Awliyā. Fawa’id al‑Fu’ad. - New Delhi: Printworld, India, 1995/1996. – P.112–118.
Schimmel, Annemarie. Mystical Dimensions of Islam. – University Horth Karolina, 2011. – P.234-241.
Хожа Убайдуллоҳ Аҳрор. Табаррук рисолалар. 2.Рисолаи волидиййа. / Нашрга тайёрловчилар: Маҳмуд Ҳасаний, Баҳриддин Умрзоқ, Ҳамидуллоҳ Амин. – Тошкент: “Адолат”, 2004.
Холмўминов, Жаъфар. Жомий ва ваҳдат ул-вужуд таълимоти. – Тошкент: “Ўзбекистон миллий энциклопедияси” Давлат илмий нашриёти, 2008.
Холмўминов, Жаъфар. Хожа Муҳаммад Порсо Бухорий. Ҳаёти ва фалсафий-ирфоний мероси. – Тошкент: “Тафаккур томчилари”, 2020.
Турар, Усмон. Тасаввуф тарихи. . / Турк тилидан Нодирхон Ҳасан таржимаси. – Тошкент: “Истиқлол”, 1999.
ЎзР ФА ШИ Қўлёзмалар хазинаси, PN 1331 рақамли қўлёзма. - В.616 а.
