VOLFRAM VA QALAY TARKIBLI RUDALARDAN SKANDIYNI AJRATIB OLISH TEXNOLOGIYALARINING TAHLILINI ASOSLASH.
Keywords:
sheelit, volframit, kassiterit, kislota, filtrlash, ishqor.Abstract
ushbu maqolada volfram chiqindisi hamda volfram shlaki tarkibidagi Scni ajratib olishning texnologik sxemalari taqdim qilindi va birinchi texnologik sxemadan ma’lumki tarkibida volfram bo‘lgan materiallardan skandiyni ajratib olish uchun katta sa’y-harakatlar qilindi. Qoldiq tarkibida skandiy asosan Sc (OH) 3 ko‘rinishida bo‘lganligi sababli, uni H2SO4, HCl va HNO3 kabi kislotalar bilan tanlab eritish orqali eruvchan tuzlarga aylantirish mumkin. Barqaror Sc-Cl komplekslari hosil bo‘lishi tufayli HCl skandiyni tanlab eritmaga o‘tkazishi mumkin [4]. Volframit qoldiqlaridan skandiyni quyidagi rasmda keltirilgan 11 blok-sxemaga muvofiq ajratib olish mumkin, bu sxemaga HCl bilan tanlab eritish va P204 SX ham kiradi.Skandiyni eritish uchun 100 OC da HCl ishlatiladi bunda konsentratsiya 95,3%. Ikkinchi texnologik sxemadan ma’lumki Shovul kislotasi (C2H2O4) orqali cho‘ktirish va Sc2 (C2O4) 3 cho‘kmaga termik ishlov berish natijasida Sc2O3 mahsulotning tozaligi 90% dan yuqori va ajratib olish darajasi 82% bo‘lishiga erishildi. Volfram va qalay rudalarini qayta ishlashda hosil bo‘ladigan skandiyga boy chiqindilar metallning muhim manbalari sifatida qaralishi mumkin
References
Gokhale, Y.; Bhat, T. Determination of scandium in wolframite and in the residues obtained after the extraction of tungsten. Talanta 1967, 14, 435–437. [CrossRef]
Zhong, X. Technology of extracting scandium oxide by primary amine. Ch. J. Rare Met. 2002, 26, 527–529.
Kempe, U.; Wolf, D. Anomalously high Sc contents in ore minerals from Sn–W deposits: Possible economic significance and genetic implications. Ore Geol. Rev. 2006, 28, 103–122. [CrossRef]
Gongyi, G.; Yuli, C.; Yu, L. Solvent Extraction off Scandium from Wolframite Residue. JOM 1988, 40, 28–31. [CrossRef]
Kim, T.K.; McClintic, R.P. Process for Recovering Scandium from Waste Material. U.S. Patent 4751061A, 1988.
Wakui, Y.; Matsunaga, H.; Suzuki, T.M. Selective recovery of trace scandium from acid aqueous solution with (2-ethylhexyl hydrogen 2-ethylhexylphosphonate)-impregnated resin. Anal. Sci. 1989, 5, 189–193. [CrossRef]
Vanderpool, C.D.; McInnis, M.B.; Ladd, J.A. Recovery of Tungsten, Scandium, Iron, and Manganese Values from Tungsten Bearing Material. U.S. Patent US4624703A, 1986.
Rourke, W.J.; Lai, W.-C.; Natansohn, S. Liquid Extraction Procedure for the Recovery of Scandium. U.S. Patent US4898719A, 1990. Рудные месторождения Узбекистана. Коллектив Т: ГИДРОИНГЕО , 2001. - 661 б
Арапов В.А. Некоторые закономерности размещения оруденения в Алмалыкском рудном поле / Т.: 1962. - Вып. 2. - С. 85-94.
Хасанов А.С., Эргашев М.А. Изучение золота в пробе руды месторождения «Ёшлик I» // Ijodkor o'qituvchi. – 2023. – Т. 3. – №. 33. – С. 236-242.
Хасанов А.С., Турдиев Ш.Ш., Эргашев М.А., Махситалиева Л.О. Изучение вещественного состава руды, гранулометрический анализ месторождений “Кальмакыр” и “Ёшлик I”// Республиканская научно-техническая конференция: “Перспективы развития композиционных материалов”. – 19-20 сентября 2024 г. – Т. – С. 170-171.
Хасанов А.С., Турдиев Ш.Ш., Эргашев М.А. Исследование и изучение форм нахождения благородных металлов в пробе руды месторождения «Кальмакыр»// Navoiy kon-metallurgiya kombinatining 65 yilligiga bag‘ishlangan “Zarafshon vohasini kompleks innovatsion rivojlantirish yutuqlari, muammolari va istiqbollari” IV-xalqaro ilmiy-amaliy anjumani materiallari. - 16-17 Noyabr, 2023. Navoiy, O’zbekiston. – 348-349 b.
Хасанов А.С., Турдиев Ш.Ш., Эргашев М.А. Изучение минералогического состава проб исходной руды месторождения «Ёшлик I»// Navoiy kon-metallurgiya kombinatining 65 yilligiga bag‘ishlangan “Zarafshon vohasini kompleks innovatsion rivojlantirish yutuqlari, muammolari va istiqbollari” IV-xalqaro ilmiy-amaliy anjumani materiallari. - 16-17 Noyabr, 2023. Navoiy, O’zbekiston. – 350-351 b.
Хасанов А.С., Турдиев Ш.Ш., Эргашев М.А., Махситалиева Л.О. Изучение формы нахождения благородных металлов в рудах месторождения “Кальмакыр”// Республиканская научно-техническая конференция: “Перспективы развития композиционных материалов”. – 19-20 сентября 2024 г. – Т. – С. 173-174.
Махситалиева Л.О., Ҳайитов О.Ғ., Мирзанова З.А., Эргашев М.А. Қалмоққир ва Ёшлик кони полиметалл рудаларининг қиёсий, кимёвий ва минералогик таркибини ўрганиш// “Mineral xomashyolar va texnogen chiqindilarni samarali qayta ishlashning muammolari, istiqbollari va innovatsion yondashuvlar” (Olmaliq KMK‖ AJ ning 75 yilligiga bag’ishlangan) mavzusidagi respublika ilmiy-texnik anjumani materiallari to’plami, Olmaliq shahri, 2024-yil 15-16-may. 155-158 b.